Η φετινή ΔΕΘ βρίσκει την Αυτοδιοίκηση με μια ατζέντα που δεν γράφτηκε χθες. Πίσω από τις συναντήσεις στη Θεσσαλονίκη βρίσκονται προβλήματα που δήμαρχοι και περιφερειάρχες συναντούν καθημερινά: αυξημένο λειτουργικό κόστος, ελλείψεις προσωπικού, καθυστερήσεις σε έργα, μπλεγμένες αρμοδιότητες και μια συζήτηση που παραμένει ανοιχτή εδώ και χρόνια για το πόσο ουσιαστική είναι τελικά η αποκέντρωση στην Ελλάδα.
Πόροι, προσωπικό, καθαρές αρμοδιότητες, έργα καθημερινότητας και μεγαλύτερη δυνατότητα Δήμων και Περιφερειών να σχεδιάζουν και να υλοποιούν βρίσκονται στην πρώτη γραμμή.
Το ερώτημα είναι πλέον συγκεκριμένο: τι Αυτοδιοίκηση θέλει η χώρα και τι δυνατότητες πρέπει να έχει για να ανταποκριθεί σε όσα της ζητούν καθημερινά οι πολίτες.
ΤΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΑΓΚΑΘΙ
Στην κορυφή των αιτημάτων βρίσκονται οι πόροι.
Το κόστος λειτουργίας των Δήμων έχει αυξηθεί αισθητά. Ενέργεια, καύσιμα, μισθοδοσία, καθαριότητα, συντήρηση υποδομών, κοινωνικές υπηρεσίες και πολιτική προστασία πιέζουν τους δημοτικούς προϋπολογισμούς.
Τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί οι χρηματοδοτήσεις και έχουν ανοίξει σημαντικά εργαλεία για έργα. Την ίδια στιγμή, όμως, έχουν αυξηθεί το κόστος και οι υποχρεώσεις που καλούνται να σηκώσουν οι Δήμοι.
Γι’ αυτό και το αίτημα δεν περιορίζεται στο «δώστε περισσότερα χρήματα». Αυτό που ζητείται είναι ένα σταθερό οικονομικό πλαίσιο που θα επιτρέπει στους Δήμους να προγραμματίζουν και όχι να αναζητούν κάθε φορά λύσεις για να καλύψουν τις άμεσες ανάγκες τους.
Υπάρχει και ένα δεύτερο κρίσιμο ζήτημα: κάθε νέα αρμοδιότητα που μεταφέρεται στην Αυτοδιοίκηση πρέπει να συνοδεύεται από τους αντίστοιχους πόρους και το απαραίτητο προσωπικό.
Διαφορετικά, η αποκέντρωση μένει στα χαρτιά.
ΧΩΡΙΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΔΕΝ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΕΡΓΑ
Το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα βρίσκεται μέσα στα ίδια τα δημαρχεία.
Οι ελλείψεις προσωπικού, ιδιαίτερα στις τεχνικές υπηρεσίες, αποτελούν σοβαρό εμπόδιο για πολλούς Δήμους. Μηχανικοί, τεχνικοί και εξειδικευμένο διοικητικό προσωπικό λείπουν από υπηρεσίες που καλούνται ταυτόχρονα να ωριμάσουν μελέτες, να διεκδικήσουν χρηματοδοτήσεις και να τρέξουν έργα.
Στους μικρούς, ορεινούς και νησιωτικούς Δήμους το πρόβλημα είναι ακόμη μεγαλύτερο.
Και εδώ βρίσκεται ένα από τα παράδοξα της σημερινής Αυτοδιοίκησης: μπορεί να υπάρχει διαθέσιμη χρηματοδότηση και ένας Δήμος να μην έχει τους ανθρώπους για να τη μετατρέψει σε έργο.
Για να γίνει ένα κονδύλι δρόμος, σχολείο, πλατεία ή αντιπλημμυρικό έργο χρειάζονται μελέτες, τεχνικά δελτία, διαγωνισμοί και επίβλεψη.
Όταν μια τεχνική υπηρεσία λειτουργεί στα όριά της, η απόσταση από την απόφαση μέχρι το πραγματικό έργο μεγαλώνει. Και την καθυστέρηση τελικά την πληρώνει η τοπική κοινωνία.
ΠΟΙΟΣ ΕΧΕΙ ΤΕΛΙΚΑ ΤΗΝ ΕΥΘΥΝΗ;
Το τρίτο μεγάλο ζήτημα δεν είναι οικονομικό. Είναι το μπέρδεμα των αρμοδιοτήτων.
Σε αρκετές περιπτώσεις Δήμοι, Περιφέρειες, υπουργεία και κρατικές υπηρεσίες μοιράζονται ή επικαλύπτουν αρμοδιότητες.
Ποιος έχει έναν δρόμο; Ποιος έχει την ευθύνη για ένα ρέμα; Ποιος πρέπει να παρέμβει σε μια υποδομή; Ποιος εγκρίνει, ποιος χρηματοδοτεί και ποιος τελικά εκτελεί;
Για τον πολίτη αυτή η διοικητική διαδρομή έχει ελάχιστη σημασία. Όταν υπάρχει ένα πρόβλημα, θέλει να γνωρίζει ποιος είναι υπεύθυνος και πότε θα δοθεί λύση.
Αυτό ακριβώς ζητά και η Αυτοδιοίκηση: καθαρούς ρόλους. Όποιος έχει την αρμοδιότητα, να έχει και τα μέσα να την ασκήσει. Και όποιος έχει την ευθύνη, να λογοδοτεί για το αποτέλεσμα.
Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΤΕΣΤ
Στη ΔΕΘ θα ακουστούν μεγάλοι αριθμοί, χρηματοδοτικά προγράμματα και σχέδια ανάπτυξης.
Ο δημότης, όμως, κρίνει διαφορετικά.
Κρίνει από τον δρόμο έξω από το σπίτι του, το σχολείο του παιδιού του, την καθαριότητα, τον φωτισμό, το πεζοδρόμιο, την παιδική χαρά, το πάρκο. Κρίνει επίσης από το πόσο προετοιμασμένη είναι η πόλη του όταν έρθει μια μεγάλη βροχή, μια πυρκαγιά ή ένα ακραίο φαινόμενο.
Αυτά μπορεί να μην έχουν τη λάμψη ενός μεγάλου εθνικού έργου. Είναι όμως αυτά που καθορίζουν την ποιότητα ζωής στις πόλεις και στις γειτονιές.
Γι’ αυτό Δήμοι και Περιφέρειες ζητούν συνέχεια στη χρηματοδότηση έργων για σχολικές υποδομές, οδοποιία, αντιπλημμυρική προστασία, πολιτική προστασία και δημόσιους χώρους.
Ταυτόχρονα, γίνεται ολοένα πιο εμφανές ότι δεν μπορούν όλοι οι Δήμοι να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο.
Άλλες ανάγκες έχει ένας μεγάλος αστικός Δήμος, άλλες ένα μικρό νησί, άλλες ένας ορεινός Δήμος και άλλες μια περιοχή που προσπαθεί να ανασυγκροτηθεί μετά από μια φυσική καταστροφή.
Η ίδια συνταγή δεν μπορεί να λειτουργεί παντού.
ΟΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ ΖΗΤΟΥΝ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΡΟΛΟ
Ανάλογη είναι η συζήτηση και στον δεύτερο βαθμό Αυτοδιοίκησης.
Οι Περιφέρειες διαχειρίζονται σημαντικούς ευρωπαϊκούς πόρους και έχουν αποκτήσει ουσιαστικό ρόλο στην περιφερειακή ανάπτυξη. Αυτό που ζητούν είναι μεγαλύτερη συμμετοχή στον σχεδιασμό των πολιτικών που αφορούν τις ίδιες τις περιοχές τους.
Οι ανάγκες της Αττικής, της Θεσσαλίας, της Μακεδονίας, της νησιωτικής Ελλάδας ή μιας παραμεθόριας περιοχής δεν είναι ίδιες.
Και εδώ βρίσκεται ένα από τα μεγάλα ζητήματα της επόμενης ημέρας: πόσο μπορεί η ανάπτυξη να σχεδιάζεται κεντρικά και πόσο χώρο πρέπει να αποκτήσουν οι ίδιες οι Περιφέρειες στη χάραξη των προτεραιοτήτων τους.
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΗ ΔΥΝΑΜΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΗ ΕΥΘΥΝΗ
Η συζήτηση, ωστόσο, δεν μπορεί να είναι μονόπλευρη.
Δεν μπορεί κάθε καθυστέρηση και κάθε αστοχία να χρεώνεται στο κεντρικό κράτος. Δεν λειτουργούν όλοι οι Δήμοι με την ίδια αποτελεσματικότητα.
Υπάρχουν δημοτικές αρχές που αξιοποιούν χρηματοδοτικά εργαλεία, οργανώνουν τις υπηρεσίες τους και παραδίδουν έργα. Υπάρχουν και περιπτώσεις όπου κονδύλια μένουν αναξιοποίητα, έργα καθυστερούν και ευκαιρίες χάνονται.
Γι’ αυτό η μεγαλύτερη οικονομική και διοικητική αυτοτέλεια πρέπει να συνοδεύεται από μεγαλύτερη διαφάνεια και λογοδοσία.
Ο δημότης πρέπει να γνωρίζει τι χρήματα πήρε ο Δήμος του, πού τα διέθεσε, ποια έργα ολοκλήρωσε και ποια έμειναν πίσω.
Περισσότερες δυνατότητες σημαίνουν και μεγαλύτερη ευθύνη για το αποτέλεσμα.
ΤΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ ΤΗΣ ΕΠΟΜΕΝΗΣ ΜΕΡΑΣ
Η εικόνα δεν είναι εικόνα ρήξης ανάμεσα στην κυβέρνηση και την Αυτοδιοίκηση.
Υπάρχει διάλογος, υπάρχουν χρηματοδοτικά εργαλεία και έχουν γίνει βήματα. Υπάρχουν όμως και εκκρεμότητες που χρειάζονται πλέον πιο μόνιμες λύσεις.
Η φετινή ΔΕΘ είναι μια ευκαιρία η συζήτηση να ξεφύγει από το συνηθισμένο ερώτημα «πόσα χρήματα θα πάρουν οι Δήμοι».
Το πραγματικό ερώτημα είναι διαφορετικό:
Τι Αυτοδιοίκηση θέλουμε για την επόμενη δεκαετία;
Αν θέλουμε Δήμους με περισσότερες ευθύνες, πρέπει να έχουν τα αντίστοιχα μέσα. Αν θέλουμε Περιφέρειες με ουσιαστικό αναπτυξιακό ρόλο, πρέπει να συμμετέχουν πραγματικά στον σχεδιασμό. Και αν θέλουμε περισσότερη αποκέντρωση, αυτή πρέπει να συνοδεύεται από μεγαλύτερη λογοδοσία.
Δεν είναι μια μάχη κυβέρνησης και δημάρχων.
Είναι μια συζήτηση για το πώς μπορεί το κράτος να λειτουργεί αποτελεσματικότερα και πιο κοντά στον πολίτη.
Και αυτό είναι τελικά το ουσιαστικό αίτημα που μεταφέρει η Αυτοδιοίκηση στη Θεσσαλονίκη: να έχει τα μέσα να κάνει τη δουλειά της και να κρίνεται καθαρά για το αποτέλεσμα.
