Του Κυριάκου Κουζούμη
Η Περιφέρεια Αττικής διέρχεται μια από τις πιο κομβικές περιόδους της σύγχρονης αυτοδιοικητικής της ιστορίας. Η μετάβαση από το παλαιότερο μοντέλο των αποσπασματικών εξαγγελιών, των χρόνιων διοικητικών εμπλοκών και των ασαφών οριζόντων υλοποίησης σε μια νέα εποχή μετρήσιμων αποτελεσμάτων, εξασφαλισμένων πόρων και σφιχτών χρονοδιαγραμμάτων αποτελεί τον κεντρικό πυρήνα του σχεδιασμού της διοίκησης του Νίκου Χαρδαλιά. Το διακύβευμα για τη μεγαλύτερη Περιφέρεια της χώρας, η οποία συγκεντρώνει σχεδόν τη μισή οικονομική δραστηριότητα και τον μισό πληθυσμό της Ελλάδας, είναι η παραγωγή απτής υπεραξίας για την καθημερινότητα του πολίτη.
Πόσο όμως έχει αλλάξει πραγματικά η Αττική στο πεδίο των υποδομών, της οικονομίας και της ποιότητας ζωής; Τι βρίσκεται ήδη σε τροχιά υλοποίησης και ποια είναι τα μεγάλα, ανοικτά στοιχήματα που θα κρίνουν το αποτύπωμα της σημερινής περιφερειακής αρχής στο τέλος της θητείας της; Μέσα από συγκεκριμένα έργα, θεσμικές τομές, χρηματοδοτικά εργαλεία και -ήδη- πολλαπλά αποτελέσματα, διαμορφώνεται η πλήρης εικόνα για το «χθες», το «σήμερα» και το «αύριο» των 66 δήμων του λεκανοπεδίου.
ΑΕΝΑΟΝ, τα μεγάλα πάρκα και η στρατηγική για μια πιο πράσινη Αττική
Η ανάπλαση του παραλιακού μετώπου στον Φαληρικό Όρμο αποτελεί αναμφισβήτητα το κεντρικό τοπόσημο και τη ναυαρχίδα των υποδομών της σημερινής περιφερειακής αρχής. Πρόκειται για ένα εμβληματικό έργο που για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες παρέμενε εγκλωβισμένο σε γραφειοκρατικές καθυστερήσεις, νομικές εμπλοκές, ανεπαρκείς σχεδιασμούς και τον διαρκή, εφιαλτικό κίνδυνο απένταξης από τα κοινοτικά κονδύλια. Η διοίκηση του Νίκου Χαρδαλιά ανέλαβε το βάρος εκτεταμένων, εντατικών διαπραγματεύσεων με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τους αρμόδιους ελεγκτικούς μηχανισμούς, επιτυγχάνοντας την οριστική διάσωση και τη στέρεα χρηματοδοτική θεμελίωση της παρέμβασης.
Το Μητροπολιτικό Πάρκο «ΑΕΝΑΟΝ», συνολικού προϋπολογισμού 370 εκατομμυρίων ευρώ με πλήρως εξασφαλισμένους ευρωπαϊκούς πόρους, πέρασε επιτυχώς μέσα σε μόλις 21 μήνες από τέσσερις αυστηρούς ελεγκτικούς μηχανισμούς: την Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων, το Συμβούλιο της Επικρατείας, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ελεγκτικό Συνέδριο. Η ολοκλήρωση 11 εξειδικευμένων μελετών και η έκδοση 12 απαραίτητων αδειοδοτήσεων άνοιξαν τον δρόμο για την τελική συμβασιοποίηση.
Η επίσημη υπογραφή της σύμβασης κατασκευής έχει οριστεί για τις 2 Σεπτεμβρίου 2026. Το αυστηρά καθορισμένο χρονοδιάγραμμα προβλέπει την εγκατάσταση του εργοταξίου στον Φαληρικό Όρμο εντός του Νοεμβρίου του 2026, την ολοκλήρωση των μελετών εφαρμογής στα μέσα Δεκεμβρίου του 2026 και την πλήρη έναρξη των κατασκευαστικών εργασιών στο πεδίο τον Ιανουάριο του 2027. Η ολοκλήρωση του συνόλου των κατασκευών και τα επίσημα εγκαίνια του Πάρκου τοποθετούνται εντός του δευτέρου εξαμήνου του 2029.
Πρακτικά, το «ΑΕΝΑΟΝ» μεταμορφώνει μια παραμελημένη έκταση 741 στρεμμάτων δίπλα στη θάλασσα στο μεγαλύτερο ανοιχτό πράσινο πάρκο της Μεσογείου. Στον χώρο αυτό προβλέπονται εκτεταμένες ζώνες αμιγούς πρασίνου, διαδρομές περιπάτου και τρεξίματος, ένα σύγχρονο δίκτυο ποδηλατοδρόμων, υποδομές αθλητισμού, πολιτιστικές εγκαταστάσεις, χώροι αναψυχής και, πάνω από όλα, η αποκατάσταση της φυσικής, ελεύθερης πρόσβασης των πολιτών προς το θαλάσσιο μέτωπο. Η πόλη επανασυνδέεται οργανικά με τη θάλασσα, δημιουργώντας έναν πόλο έλξης που αναβαθμίζει θεαματικά το νότιο τμήμα της πρωτεύουσας.
Παράλληλα, διαμορφώνεται μια συνολική, ολιστική στρατηγική για το αστικό και περιαστικό πράσινο, η οποία αφήνει πίσω της την παρωχημένη λογική της ευκαιριακής ή αποσπασματικής συντήρησης. Στους μεγάλους αστικούς πνεύμονες της Αττικής, όπως το Πεδίον του Άρεως, το Αττικό Άλσος και το Μητροπολιτικό Πάρκο «Αντώνης Τρίτσης», εφαρμόζεται ένα συντονισμένο σχέδιο συνεχούς φύλαξης, ενεργειακής αναβάθμισης των δικτύων φωτισμού, συστηματικής περιποίησης του φυτικού κεφαλαίου και αποκατάστασης των φθαρμένων υποδομών. Τα πάρκα αυτά παύουν να λειτουργούν ως απομονωμένες νησίδες και εντάσσονται σε ένα ενοποιημένο δίκτυο δημόσιων χώρων, προσβάσιμο και ασφαλές για όλες τις ηλικίες, που συνδέεται με τις γειτονιές μέσω διαδρομών ήπιας κινητικότητας και ενισχύει την ποιότητα ζωής στον πυκνοδομημένο αστικό ιστό.
Εργασία, απασχόληση, νέοι και μικρομεσαία επιχειρηματικότητα
Η οικονομική αλληλεξάρτηση της Περιφέρειας Αττικής με την εθνική οικονομία είναι αδιαμφισβήτητη. Με δεδομένο ότι το λεκανοπέδιο παράγει σχεδόν το 48% του εθνικού ΑΕΠ και συγκεντρώνει περισσότερο από το 43% της συνολικής απασχόλησης στη χώρα, η αποτελεσματική διοχέτευση των κοινοτικών πόρων στην πραγματική οικονομία δεν αποτελεί απλώς μια διοικητική υποχρέωση, αλλά τον βασικότερο πολλαπλασιαστή ανάπτυξης. Η σημερινή περιφερειακή αρχή επανακαθορίζει τις προτεραιότητες του Περιφερειακού Προγράμματος «Αττική» 2021–2027, εξασφαλίζοντας συνολική χρηματοδότηση που υπερβαίνει τα 1,6 δισεκατομμύρια ευρώ, ποσό αυξημένο κατά 54% σε σχέση με την προηγούμενη προγραμματική περίοδο.
Στον τομέα της επιχειρηματικότητας, το κεντρικό βάρος πέφτει στη στήριξη των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων, που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της τοπικής οικονομίας. Μέσω του στοχευμένου προγράμματος «Attiki On», συνολικού προϋπολογισμού 120,2 εκατομμυρίων ευρώ, παρέχεται άμεση ενίσχυση με ποσοστά επιδότησης που κυμαίνονται από 50% έως και 65% για επενδυτικά σχέδια ύψους από 30.000 έως 200.000 ευρώ.
Η εν λόγω δράση καλύπτει δαπάνες για τον τεχνολογικό και ψηφιακό εκσυγχρονισμό, την ενεργειακή αναβάθμιση, την υιοθέτηση πράσινων παραγωγικών διαδικασιών, την απόκτηση πιστοποιήσεων ISO, την ενίσχυση της εξωστρέφειας και τη συμμετοχή σε διεθνείς εκθέσεις. Περισσότερες από 1.300 υφιστάμενες επιχειρήσεις έχουν ήδη ενταχθεί στις διαδικασίες αξιολόγησης, ενώ εκατοντάδες εγκρίσεις έχουν οδηγήσει σε άμεση εκταμίευση ρευστών πόρων στην αγορά.
Παράλληλα, η στρατηγική για την απασχόληση εστιάζει στη δημιουργία βιώσιμων θέσεων εργασίας και στη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ της προσφοράς και της ζήτησης εξειδικευμένου δυναμικού. Μέσω των πόρων του ΕΣΠΑ ενεργοποιούνται εκτεταμένα προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης και επανακατάρτισης, τα οποία απευθύνονται σε χιλιάδες ανέργους, με ιδιαίτερη μέριμνα για τους νέους έως 29 ετών, τις γυναίκες, τους μακροχρόνια ανέργους και τα άτομα από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.
Οι συγκεκριμένες δράσεις δεν περιορίζονται σε θεωρητικές εκπαιδεύσεις, αλλά συνδέονται οργανικά με την απόκτηση πιστοποιημένων δεξιοτήτων σε τομείς αιχμής, όπως η ψηφιακή τεχνολογία, η εφοδιαστική αλυσίδα, η πράσινη οικονομία και ο βιώσιμος τουρισμός. Με τον τρόπο αυτό, οι ευρωπαϊκοί πόροι δεν παραμένουν αφηρημένα μεγέθη σε λογιστικά φύλλα, αλλά μετατρέπονται σε πραγματικά εισοδήματα, ευκαιρίες καριέρας για τη νέα γενιά και ασπίδα κοινωνικής συνοχής στις γειτονιές της Αττικής.
Τα 280+1 έργα – Παρεμβάσεις στην καθημερινότητα των 66 δήμων
Ο επιχειρησιακός σχεδιασμός της Περιφέρειας Αττικής για την περίοδο έως το 2028 αποτυπώνεται στο ολοκληρωμένο πρόγραμμα των 280+1 έργων, συνολικού προϋπολογισμού 2,16 δισεκατομμυρίων ευρώ. Το πρόγραμμα δεν συνιστά έναν ευκαιριακό κατάλογο υποσχέσεων, αλλά ένα πλήρως κοστολογημένο σχέδιο δράσης που χρηματοδοτείται από 19 διαφορετικές πηγές (ΕΣΠΑ, Ταμείο Ανάκαμψης, Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης, ίδιους πόρους κ.ά.) και απλώνεται ισόρροπα και στους 66 δήμους της Αττικής. Για την περαιτέρω κάλυψη έκτακτων αναγκών, η περιφερειακή αρχή έχει ήδη δημιουργήσει μια επιπλέον δεξαμενή 70 προτεραιοποιημένων έργων σε συνεργασία με τους τοπικούς δημάρχους.
Στην κορυφή των προτεραιοτήτων βρίσκεται η αντιπλημμυρική προστασία και η πολιτική προστασία, τομείς που συνδέονται άμεσα με την ασφάλεια των πολιτών απέναντι στα έντονα φαινόμενα της κλιματικής κρίσης. Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται 54 ώριμα αντιπλημμυρικά έργα, συνολικού προϋπολογισμού 454 εκατομμυρίων ευρώ. Μεγάλης κλίμακας παρεμβάσεις διευθέτησης ρεμάτων και κατασκευής δικτύων ομβρίων υδάτων βρίσκονται σε φάση υλοποίησης ή δημοπράτησης σε ζώνες υψηλού κινδύνου, όπως η Δυτική Αττική, το Θριάσιο Πεδίο, η Ανατολική Αττική και ο νότιος τομέας. Παράλληλα, εκπονούνται 104 εξειδικευμένες μελέτες νέων υποδομών σε απόλυτη ευθυγράμμιση με το Master Plan του Υπουργείου Υποδομών.
Στον τομέα της οδικής ασφάλειας και της κυκλοφορίας, υλοποιείται ένα εκτεταμένο πρόγραμμα αναβάθμισης των 1.500 χλμ. του οδικού δικτύου αρμοδιότητας της Περιφέρειας. Το σχέδιο περιλαμβάνει εκτεταμένες ασφαλτοστρώσεις, τοποθέτηση στηθαίων ασφαλείας νέου τύπου, εγκατάσταση έξυπνων διαβάσεων πεζών, αντικατάσταση των παλαιών φωτιστικών σωμάτων με σύγχρονους λαμπτήρες LED χαμηλής καταναλώσεως και την τοποθέτηση 388 έξυπνων καμερών ελέγχου της κυκλοφορίας και παραβιάσεων, συνολικού ύψους 30 εκατ. ευρώ.
Στις κοινωνικές και υγειονομικές υποδομές, το πρόγραμμα περιλαμβάνει 47 στοχευμένες δράσεις. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν ο εκσυγχρονισμός και η ενεργειακή αναβάθμιση Κέντρων Υγείας, η δημιουργία νέων βρεφονηπιακών σταθμών, η ενίσχυση των δομών προστασίας ευάλωτων ομάδων και η προμήθεια εξειδικευμένου εξοπλισμού για νοσοκομειακές μονάδες.
Στον τομέα του αθλητισμού και του πολιτισμού, χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η πλήρης ανακατασκευή και ενεργειακή αναβάθμιση του Κλειστού Γυμναστηρίου Λαυρίου, προϋπολογισμού 5,98 εκατομμυρίων ευρώ, καθώς και η δημοπράτηση νέων αθλητικών κέντρων και χώρων πολιτισμού στην Ελευσίνα, το Κορωπί, τη Βάρη και το Τατόι.
Λογοδοσία και διαφάνεια
Πέρα από τους αριθμούς και το φυσικό αντικείμενο των έργων, η πιο βαθιά τομή της σημερινής διοίκησης εντοπίζεται στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται, παρακολουθούνται, ελέγχονται και παρουσιάζονται οι δημόσιες παρεμβάσεις. Χωρίς να απαιτούνται στείρες κομματικές αντιπαραθέσεις ή ονομαστικές αναφορές στο παρελθόν, τα ίδια τα δεδομένα αποδεικνύουν τη μετάβαση από ένα καθεστώς διοικητικής αδιαφάνειας και αόριστων υποσχέσεων σε ένα θεσμικό πλαίσιο ανοικτής λογοδοσίας και μετρήσιμης αποτελεσματικότητας.
Κομβικό σημείο αυτής της μεταρρύθμισης είναι η επίσημη υπογραφή της σύμβασης για τη δημιουργία του ψηφιακού «Παρατηρητηρίου Έργων» της Περιφέρειας Αττικής, ενός πρωτοποριακού έργου ψηφιακού μετασχηματισμού προϋπολογισμού 2,79 εκατομμυρίων ευρώ. Πρόκειται για ένα σύγχρονο σύστημα διαφάνειας και ελέγχου, το οποίο θα λειτουργεί στο διοικητήριο της Περιφέρειας και θα επιτρέπει την εικοσιτετράωρη παρακολούθηση της εξέλιξης των 352 μητροπολιτικών έργων και παρεμβάσεων που περιλαμβάνονται στον στρατηγικό σχεδιασμό έως το 2028.
Από το πρώτο εξάμηνο του 2027, κάθε πολίτης, δημότης ή φορέας θα έχει άμεση, ελεύθερη πρόσβαση σε μια ανοικτή ψηφιακή πλατφόρμα. Μέσω αυτής θα προβάλλονται σε πραγματικό χρόνο ο ακριβής προϋπολογισμός κάθε έργου, η πηγή χρηματοδότησης, τα εγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα, τα ποσοστά φυσικού και οικονομικού αντικειμένου, οι ανάδοχοι, αλλά και οι τυχόν καθυστερήσεις, οι αποκλίσεις ή τα τεχνικά προβλήματα που ανακύπτουν σε κάθε στάδιο υλοποίησης.
Το εν λόγω σύστημα εισάγει για πρώτη φορά στην ελληνική αυτοδιοίκηση έναν μηχανισμό αυτόματου εντοπισμού κινδύνων και καθυστερήσεων, μετατοπίζοντας την ευθύνη από τα λόγια στα μετρήσιμα έργα. Ο πολίτης δεν χρειάζεται πλέον να βασίζεται σε αντίστοιχα δελτία τύπου, αλλά μπορεί να ελέγχει μόνος του την πρόοδο των έργων στη γειτονιά του. Η διαφάνεια μετατρέπεται από αφηρημένη έννοια σε καθημερινό εργαλείο ελέγχου της εξουσίας.
Τα 5 μεγάλα στοιχήματα της Αττικής
Η αξιολόγηση μιας περιφερειακής αρχής δεν εξαντλείται στον απολογισμό των πεπραγμένων της, αλλά κρίνεται από την ετοιμότητά της να δώσει οριστικές λύσεις στις μεγάλες προκλήσεις του μέλλοντος. Η Αττική της επόμενης ημέρας καλείται να κερδίσει πέντε κομβικά στοιχήματα:
- Ολοκληρωμένη διαχείριση απορριμμάτων και κυκλική οικονομία: Η οριστική υπέρβαση του παρωχημένου μοντέλου ταφής στο ΧΥΤΑ Φυλής αποτελεί την πιο πιεστική περιβαλλοντική αναγκαιότητα. Το στοίχημα περιλαμβάνει τη δραστική αύξηση των ποσοστών διαλογής στην πηγή, τη διεύρυνση του δικτύου καφέ κάδων για τα οργανικά απόβλητα και την κατασκευή σύγχρονων Μονάδων Ανάκτησης και Ανακύκλωσης.
- Ολιστική αντιπλημμυρική και κλιματική θωράκιση: Η ταχεία ολοκλήρωση των 54 μεγάλων αντιπλημμυρικών υποδομών, ο διαρκής καθαρισμός των ρεμάτων και η θωράκιση των πληγέντων περιοχών από πυρκαγιές συνιστούν την μοναδική εγγύηση για την προστασία της ανθρώπινης ζωής και της περιουσίας των πολιτών.
- Διαχείριση του κυκλοφοριακού: Η αντιμετώπιση του κυκλοφοριακού εμφράγματος στους κεντρικούς οδικούς άξονες, όπως η Λεωφόρος Κηφισού, απαιτεί την εφαρμογή έξυπνων συστημάτων ρύθμισης της κυκλοφορίας, την αυστηρή αστυνόμευση της παράνομης στάθμευσης και την επιτάχυνση των έργων στα μέσα σταθερής τροχιάς σε συνεργασία με την κεντρική κυβέρνηση.
- Προστασία και επέκταση του αστικού και περιαστικού πρασίνου: Η ενοποίηση των μεγάλων μητροπολιτικών πάρκων, η προστασία των δασικών οικοσυστημάτων (Πάρνηθα, Υμηττός, Πεντέλη) και η δημιουργία νέων μικρο-πάρκων στις γειτονιές αποτελούν το μόνο ανάχωμα απέναντι στην αστική θερμική νησίδα.
- Ενίσχυση κοινωνικής συνοχής και νέες θέσεις εργασίας: Η διαρκής στήριξη των ευάλωτων νοικοκυριών, η διεύρυνση των κοινωνικών δομών και η πλήρης απορρόφηση των πόρων του ΕΣΠΑ για τη δημιουργία ποιοτικών, καλά αμειβόμενων θέσεων εργασίας συνιστούν τον πυρήνα μιας δίκαιης ανάπτυξης.
Το όραμα των μετρήσιμων αποτελεσμάτων
Όπως επισημαίνει με κάθε ευκαιρία ο Περιφερειάρχης Νίκος Χαρδαλιάς, ο αντικειμενικός στόχος για την ολοκλήρωση της θητείας του είναι η παράδοση μιας Αττικής ασφαλούς, λειτουργικής, περιβαλλοντικά βιώσιμης και κοινωνικά δίκαιης. Η σημερινή διοίκηση επιλέγει να κριθεί όχι από τη ρητορική των προθέσεων, αλλά από τα συγκεκριμένα, μετρήσιμα αποτελέσματα στο πεδίο: την τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων, την απόλυτη διαφάνεια στη διαχείριση του δημόσιου χρήματος και την ουσιαστική βελτίωση της καθημερινής ποιότητας ζωής των κατοίκων της Αττικής.
