Στη συνέντευξη που παραχώρησε στους Attica Times και στη δημοσιογράφο Κορίνα Τριανταφύλλου, ο Δήμαρχος Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης, Γρηγόρης Κωνσταντέλλος, ανοίγει τη συζήτηση για ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα της σύγχρονης περιβαλλοντικής πολιτικής: τη λειτουργία του συστήματος ανακύκλωσης στην Ελλάδα. Επισημαίνει ότι το μοντέλο των μπλε κάδων δεν έχει αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα, επιβαρύνοντας συχνά τους δήμους τόσο οικονομικά όσο και λειτουργικά.
Ο δήμαρχος εξηγεί τις δομικές αδυναμίες του σημερινού συστήματος, αναδεικνύει την ανάγκη για ουσιαστική εφαρμογή της διευρυμένης ευθύνης των παραγωγών και παρουσιάζει την πρότασή του για μια πιο δίκαιη κατανομή βαρών μεταξύ Πολιτείας, επιχειρήσεων και Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Παράλληλα, τοποθετείται υπέρ της άμεσης εφαρμογής του Συστήματος Επιστροφής Εγγύησης (DRS), το οποίο – όπως υποστηρίζει – μπορεί να αλλάξει τη συμπεριφορά των καταναλωτών και να αυξήσει θεαματικά τα ποσοστά ανακύκλωσης.
Στη συζήτηση αναλύονται επίσης οι παρεμβάσεις που θεωρεί αναγκαίες για την επόμενη ημέρα της ανακύκλωσης στη χώρα: από τη χρηματοδότηση των υποδομών και την ενίσχυση των δήμων μέχρι τη δημιουργία νέων δικτύων συλλογής και τη βελτίωση της διαφάνειας στο σύστημα.
Κύριε Δήμαρχε, έχετε αναφέρει ότι οι μπλε κάδοι έχουν μετατραπεί από εργαλείο κυκλικής οικονομίας σε σύμβολο περιβαλλοντικής πολιτικής αστοχίας. Πού εντοπίζετε το βασικό πρόβλημα του σημερινού μοντέλου;
Το πρόβλημα είναι σύνθετο αλλά ξεκινά από τη δομή του ίδιου του συστήματος. Οι μπλε κάδοι εφαρμόστηκαν ως ένα οριζόντιο μέτρο, χωρίς επαρκή διαχωρισμό στην πηγή, χωρίς ουσιαστική εκπαίδευση των πολιτών και χωρίς αυστηρό έλεγχο ποιότητας. Το αποτέλεσμα είναι υψηλά ποσοστά επιμόλυνσης, που καθιστούν μεγάλο μέρος των συλλεγόμενων υλικών μη αξιοποιήσιμο. Παράλληλα, οι δήμοι επιβαρύνονται με σημαντικό κόστος για συλλογή, μεταφορά και διαχείριση, χωρίς αντίστοιχη οικονομική κάλυψη από το σύστημα. Έτσι, αντί να ενισχύεται η ανακύκλωση, δημιουργείται ένα μοντέλο που δεν αποδίδει περιβαλλοντικά και πιέζει οικονομικά την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Αν δεν διορθωθούν αυτές οι δομικές αδυναμίες, δεν μπορούμε να μιλάμε για πραγματική κυκλική οικονομία.
Έχετε εκφραστεί θετικά υπέρ της άμεσης εφαρμογής του Συστήματος Επιστροφής Εγγύησης (DRS). Τι διαφορετικό φέρνει αυτό το μοντέλο;
Το DRS εισάγει ένα ξεκάθαρο κίνητρο για τον πολίτη: πληρώνει μια μικρή εγγύηση κατά την αγορά και την παίρνει πίσω όταν επιστρέψει τη συσκευασία. Αυτό αλλάζει ριζικά τη συμπεριφορά. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες το σύστημα αυτό έχει οδηγήσει σε ποσοστά ανάκτησης που αγγίζουν ή και ξεπερνούν το 90%, με πολύ καθαρότερα υλικά, έτοιμα για ανακύκλωση. Παράλληλα, μεταφέρει ουσιαστικά την ευθύνη στους παραγωγούς και διακινητές των προϊόντων, όπως επιβάλλει η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει». Για εμάς, το DRS δεν είναι απλώς μια τεχνική αλλαγή, αλλά μια δομική μεταρρύθμιση που μπορεί να αποσυμφορήσει τους δήμους, να βελτιώσει τα ποσοστά ανακύκλωσης και να ενισχύσει τη διαφάνεια στο σύστημα.
Θέτετε ζήτημα άνισης κατανομής βαρών μεταξύ δήμων και παραγωγών. Ποια είναι η δική σας πρόταση για δίκαιη ανακατανομή;
Η διευρυμένη ευθύνη του παραγωγού πρέπει να εφαρμοστεί στην πράξη και όχι μόνο στα χαρτιά. Σήμερα οι δήμοι αναλαμβάνουν μεγάλο μέρος του λειτουργικού κόστους — αποκομιδή, καύσιμα, προσωπικό, συντήρηση εξοπλισμού — ενώ οι εισφορές των παραγωγών δεν καλύπτουν το πραγματικό κόστος διαχείρισης. Αυτό οδηγεί σε οικονομική ασφυξία την Αυτοδιοίκηση. Η πρότασή μας είναι σαφής: πλήρης κάλυψη του καθαρού κόστους από τα συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης, διαφανείς συμβάσεις, μετρήσιμα αποτελέσματα και αυστηρός έλεγχος. Μόνο έτσι θα υπάρξει ισορροπία, βιωσιμότητα και ουσιαστικό περιβαλλοντικό όφελος.
Με βάση τα όσα αναφέρονται αλλά και τον σχεδιασμό για τα επόμενα χρόνια, τι πρέπει να γίνει για να βελτιωθεί ουσιαστικά το σύστημα;
Για να μπορέσει το σύστημα ανακύκλωσης να λειτουργήσει αποτελεσματικά χρειάζεται μια σειρά από συγκεκριμένες παρεμβάσεις και αλλαγές πολιτικής:
- Ενεργοποίηση του συστήματος εγγυοδοσίας (DRS – Deposit Return System)για την επιστροφή φιαλών και κουτιών από τους καταναλωτές.
- Ενοποίηση των εισφορώνκαι αντιμετώπιση της εισφοροδιαφυγής ώστε να ενισχυθούν τα οικονομικά του συστήματος.
- Συμμετοχή της Πολιτείας στο κόστος συλλογής των μη συσκευασιών, ώστε να μειωθεί το βάρος στους δήμους.
- Αύξηση των εισφορών των υπόχρεων παραγωγών, ώστε να χρηματοδοτείται επαρκώς η ανακύκλωση.
- Δημιουργία νέων δικτύων συλλογήςγια διαφορετικά ρεύματα υλικών (PMD – πλαστικό, μέταλλο, χαρτί, γυαλί).
- Ανάληψη της συλλογής των αποβλήτων συσκευασιών από την ΕΕΑΑ, ώστε να υπάρχει καλύτερος συντονισμός του συστήματος.
- Επενδύσεις σε οχήματα και κάδους ύψους περίπου 150 εκατ. ευρώ, που θα καλυφθούν από την Πολιτεία για την αναβάθμιση των υποδομών.
Μόνο με έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό, με ξεκάθαρες αρμοδιότητες και επαρκή χρηματοδότηση, μπορεί το σύστημα ανακύκλωσης να λειτουργήσει αποτελεσματικά και να επιτευχθούν οι στόχοι της κυκλικής οικονομίας.
